Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Chcesz dostawać mailem najważniejsze informacje z Poznania? Zapisz się na nasz bezpłatny newsletter.

Przez ostatnie trzy dekady, jakie minęły od pierwszych wyborów samorządowych, mieliśmy w Poznaniu tylko trzech prezydentów. Nie zdarzyło się, żeby któryś z nich rządził tylko przez jedną kadencję. O każdym z nich można na pewno powiedzieć, że to silna osobowość. Co im, a także nam, udało się w Poznaniu przez minionych 30 lat?

Supermiasta
CZYTAJ WIĘCEJ

Wojciech Szczęsny Kaczmarek – Poznań we wszystkim pierwszy

W wyborach samorządowych w 1990 r. prawie wszystkie miejsca w poznańskiej radzie miasta zdobyli kandydaci Komitetów Obywatelskich. Rada miasta wyłaniała wtedy prezydenta. Radni wybrali Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka, profesora fizyki, człowieka bywałego w świecie. W latach 80. Kaczmarek pracował w Zurychu, i właśnie stamtąd czerpał wzorce, według których chciał kształtować Poznań.

Kaczmarek zastał Poznań z ogromnymi zaniedbaniami, bo w ostatnich latach PRL-u niczego nie remontowano i w nic nie inwestowano. Zaczął od naprawiania i remontowania, nadrabiania zaległości.

Zabrał się najpierw za tzw. infrastrukturą podziemną, którą – dzięki dostępnym po zmianie ustroju lepszym technologiom – można było teraz skutecznie naprawiać. A rury były w złym stanie – pękały po każdym mrozie.

Prezydent mawiał „rura jest apolityczna” – starał się w ten sposób zjednoczyć radnych i parlamentarzystów różnych opcji wokół swoich projektów. Wsparcie posłów i senatorów było wtedy ważne, bo ważnym źródłem pieniędzy na inwestycje były dotacje centralne, z Warszawy. Te można było ściągać tylko na duże inwestycje. Poznańscy parlamentarzyści walczyli o pieniądze na szybki tramwaj i Centralną Oczyszczalnię Ścieków. A z pieniędzmi na publiczne inwestycje było wtedy naprawdę krucho.

Poznański Szybki Tramwaj, czyli Pestka, to była sztandarowa inwestycja Kaczmarka. Budowę trasy „rozgrzebano” za czasów jego poprzednika, Andrzeja Wituskiego, który starał się choć drobnymi krokami pchać inwestycję do przodu.

Kaczmarek zdecydował się na dokończenie odcinka z centrum na Piątkowo i włączenie go do „zwykłej” sieci tramwajowej.

A także – na ukończenie – również rozgrzebanego – toru regatowego na Jeziorze Maltańskim.

Z innych rozpoczętych przez poprzedników inwestycji Kaczmarek otrzymał „w spadku” ogromną budowę Centralnej Oczyszczalni Ścieków, zwanej COŚ. Już wtedy było wiadomo, że bardziej racjonalna byłaby budowa kilku mniejszych oczyszczalni. Jednak budowa COŚ była zaawansowana. Oficjalnie inwestycja została zakończona w 2001 r., już za czasów następcy Kaczmarka, prezydenta Ryszarda Grobelnego.

Kaczmarek wprowadził także wiele nowych porządków. Poznań był wtedy liderem innowacji. Prezydent powołał pierwszą w Polsce straż miejską, drugą w kraju strefę parkowania. Jako pierwszy – już w 1992 r. – zreorganizował komunikację miejską. Tramwaje zmieniły trasy, zaczęły jeździć regularnie co 10 minut. Jako pierwsze miasto w Polsce Poznań miał bilety czasowe.

Spektakl zespołu La Fura dels Baus na Placu Wolności w ramach festiwalu teatralnego Malta, lipiec 2011 r. Spektakl zespołu La Fura dels Baus na Placu Wolności w ramach festiwalu teatralnego Malta, lipiec 2011 r.  Fot. Piotr Skórnicki / Agencja Gazeta

Dwie kadencje Kaczmarka to był także dobry czas dla poznańskiej kultury. Najlepsze lata przeżywała wtedy teatralna Malta, a podczas festiwalu Poznań Jazz Fair występowały światowe gwiazdy jazzu.

Grobelny – czas wielkich inwestycji

Ówczesne przepisy dopuszczały wybór prezydenta na trzecią kadencję, ale radni w 1998 r. wybrali bliskiego współpracownika Kaczmarka, członka Zarządu Miasta, ekonomistę Ryszarda Grobelnego. Był wtedy jak na prezydenta bardzo młody – miał 35 lat. Jak na ekonomistę przystało, koncentrował się na takich inwestycjach, które będą sprzyjały rozwojowi gospodarczemu.

Grobelny rządził 16 lat, przez cztery kadencje, więcej niż połowę czasu, który minął od pierwszych wyborów samorządowych. I rzeczywiście liczba inwestycji, które zrealizował, szczególnie w dwóch ostatnich kadencjach, jest ogromna. Można powiedzieć, że jego rządy w największym stopniu ukształtowały taki Poznań, jaki jest. W dużym stopniu były to inwestycje w transport. Za namową specjalistów zbudował ul. Hlonda – brakujący odcinek tzw. drugiej ramy komunikacyjnej, jednej z trzech tras obwodowych, które miały uratować Poznań od korków. Ukończono ją w 2002 roku. Ogromnym przedsięwzięciem i sukcesem Grobelnego było wybudowanie wylotówki na Wrocław – ul. Głogowskiej. Dwupasmówka jest dziś także ulicą dojazdową do autostrady. Pionierskim przedsięwzięciem była budowa parkingu pod placem Wolności w formule partnerstwa publiczno-prywatnego.

Również za czasów Grobelnego powstała trasa przez most Świętego Rocha na Rataje. Był to pierwszy odcinek zupełnie nowej trasy tramwajowej, oddany do użytku od czasu uruchomienia Pestki. Poznaniacy czekali więc na ten moment 10 lat. Trasa dostała dofinansowanie unijne – po wejściu do Unii Europejskiej przed samorządami otworzyły się zupełnie nowe możliwości inwestycyjne.

Grobelny – prawdopodobnie jako pierwszy prezydent miasta w Polsce – przekazał spore uprawnienia inwestycyjne radom osiedli. Osiągnięciem za jego czasów było także rozwijanie obsługi mieszkańców przez internet, np. umawiania wizyt w wydziałach urzędu miasta i miejskich instytucjach. Tu Poznań był ogólnopolskim liderem.

Bardzo wygodny dla mieszkańców jest także wprowadzony za jego czasów elektroniczny bilet na komunikację miejską – czyli karta Peka.

Największe inwestycje Grobelnego związane są jednak z przygotowaniami do piłkarskich mistrzostw Euro 2012. Remont Grunwaldzkiej wraz z trasą tramwajową, budowa od podstaw dwupasmówki w ciągu Polskiej i Bułgarskiej, przebudowa Roosevelta. No i Kaponiera, której jednak na Euro nie udało się skończyć, oddawała ją już ekipa Jacka Jaśkowiaka, następcy Grobelnego.

Zbudowany na Euro 2012 stadion przy ul. Bułgarskiej, największa inwestycja w Poznaniu w ciągu ostatnich 30 lat.Zbudowany na Euro 2012 stadion przy ul. Bułgarskiej, największa inwestycja w Poznaniu w ciągu ostatnich 30 lat. Fot. Łukasz Ogrodowczyk / Agencja Gazeta

Nie została zbudowana natomiast zachodnia część tzw. trzeciej ramy komunikacyjnej, zabrakło pieniędzy. Jako pamiątka po pomysłach na tę inwestycję zostały wiadukty, które zdążono zbudować: na skrzyżowaniu planowanej trasy z Bukowską i z Grunwaldzką.

Największą inwestycją z czasów Grobelnego, i największą jeśli chodzi o koszty w całym 30-leciu, jest oczywiście nowy stadion przy Bułgarskiej. Powstał nie tylko na czas, ale był nawet pierwszym z oddanych do użytku polskich stadionów na Euro 2012.

Jeśli chodzi o inwestycje kulturalne, to najważniejszą jest budowa nowego skrzydła Biblioteki Raczyńskich. Choć niewidoczna z ulicy, dużą skalę miała także przebudowa części Zamku, gdzie powstały nowoczesne przestrzenie wystawowe i sala koncertowa.

Za czasów Grobelnego w Poznaniu zbudowano Stary Browar. Prezydent z powodu niejasności przy sprzedaży gruntu pod tę inwestycję przez lata miał sprawy w sądach – ostatecznie uznano go za niewinnego. Ale sama inwestycja – choć nie powstała za miejskie pieniądze – jest jedną z najważniejszych w Poznaniu tamtych czasów.

Jaśkowiak – bliżej ludzi

Grobelnego krytykowano za przeskalowanie inwestycji, za ich oderwanie od potrzeb przeciętnych mieszkańców – z takimi hasłami szedł do wyborów samorządowych w 2014 r. Jacek Jaśkowiak. Ale gdy – niespodziewanie dla wielu – wygrał wybory, jak na ironię to on musiał kończyć Kaponierę. Podobnie jak zresztą wiele innych „odziedziczonych” inwestycji, np. budowę dróg do spalarni śmieci w Koziegłowach. Nie za bardzo za to mógł się wykazać nowymi, bo miejskie finanse były jeszcze mocno obciążone zobowiązaniami z czasów boomu inwestycyjnego związanego z Euro. Z konieczności – bo stara konstrukcja nie wytrzymała próby czasu – zbudował na nowo estakadę katowicką.

Jaśkowiak w pierwszej kadencji – jeśli chodzi o przedsięwzięcia wnoszące do miasta nową jakość – oddawał więc mniejsze inwestycje, jak efektowny nowy dziedziniec urzędu miasta przy placu Kolegiackim, park w Starym Korycie Warty czy Park Rataje.

Przebudowę Świętego Marcina udało się zakończyć na początku drugiej kadencji Jaśkowiaka, i jest to na pewno najważniejszy „stempel” w przestrzeni miejskiej, postawiony jak dotąd za jego czasów. Ale to dopiero początek Projektu Centrum, w ramach którego ma zmienić się znaczna część centrum Poznania, i który pilotuje zastępca prezydenta Mariusz Wiśniewski. Niedawno poznaliśmy koncepcję kolejnego etapu – budowy trasy tramwajowej w ulicy Ratajczaka.

Przebudowany odcinek ulicy Święty Marcin - pierwszy etap rewitalizacji centrum Poznania.Przebudowany odcinek ulicy Święty Marcin - pierwszy etap rewitalizacji centrum Poznania. Fot. Piotr Skornicki / Agencja Gazeta

Najważniejsza inwestycja obiecana przez Jaśkowiaka – czyli budowa trasy tramwajowej do Naramowic – jest w fazie początkowej, kilka lat zajęło jej przygotowanie.

Tym, co z pięciu dotychczasowych lat Jacka Jaśkowiaka wydaje się najważniejsze, nie są jednak twarde inwestycje. Prezydent postanowił zmienić wizerunek Poznania na zewnątrz – i na pewno mu się to udało. Poznań jest teraz postrzegany jako miasto tolerancyjne, otwarte na mniejszości, i liberalne. Złożyło się na to wiele pojedynczych działań, jak miejski program in vitro czy uruchomienie całodobowej poradni ginekologicznej, ale także osobista aktywność prezydenta, np. jego udział w Marszach Równości. W całej Polsce głośne było także uregulowanie kwestii własnościowych z Kościołem katolickim. To wszystko są także sprawy, które się nam udały.

Supermiasta. Czekamy na propozycje do 22 marca

W tym roku mija 30 lat od pierwszych w historii III RP wyborów do rad gmin. Gdy spojrzymy na szare zdjęcia naszych miast z 1990 r., zobaczymy, jak gigantyczną drogę w tym czasie pokonaliśmy. Utworzenie samorządów, wzmocnionych następnie reformą z 1999 r., to jeden z największych sukcesów odnowionej Polski.

Z okazji tej niezwykle ważnej rocznicy zapraszamy Was do udziału w plebiscycie Supermiasta. Razem z Wami chcemy zastanowić się, co nam się najlepiej w ciągu tych 30 lat udało. Co jest największym sukcesem, z czego jesteśmy najbardziej dumni? Naszą akcję podzieliliśmy na kilka etapów.

Do 22 marca czekamy na Wasze propozycje: jakie wydarzenie, inwestycja, zjawisko są największym sukcesem miasta w ciągu ostatnich 30 lat? Piszcie na adres supermiasta@poznan.agora.pl. Prosimy, by objętość tekstów nie przekraczała 1500 znaków.

Spośród wszystkich zgłoszonych przez Was propozycji redakcyjne jury wybierze 12. Listę ogłosimy 27 marca. Tego samego dnia rozpocznie się internetowe głosowanie, w którym wybierzecie największy sukces 30-lecia w Poznaniu.

Głosowanie potrwa do 30 kwietnia, wyniki ogłosimy 8 maja. 16 czerwca odbędzie się uroczysta gala Supermiast w redakcji "Gazety Wyborczej” w Warszawie. Trzy z nich otrzymają GrandPrix przyznane przez jury ekspertów z redakcji lokalnych.

Nasze propozycje największych osiągnięć w mieście w ciągu minionych 30 lat

Wojciech Szczęsny Kaczmarek (1990-1998)

Nowoczesna komunikacja miejska

Dokończenie budowy Jeziora Maltańskiego

Strefa Parkowania

Most Teatralny zamknięty dla samochodów

Poznański Szybki Tramwaj

remont sieci wodociągowej i kanalizacyjnej

Zakup pierwszych w Polsce niskopodłogowych autobusów i tramwajów

Festiwal Malta

Ryszard Grobelny (1998-2014)

Parking pod placem Wolności

Centralna Oczyszczalnia Ścieków

Trasa tramwajowa przez most Rocha

Stary Browar

Stadion Miejski

Przebudowa ulic w zachodniej

Węzeł Antoninek

Nowe Bułgarska, Polska i Bukowska

Tramwaj na Franowo i zajezdnia na Franowie

Przedłużenie Pestki do dworca

Słoniarnia w Nowym Zoo

Nowe skrzydło Biblioteki Raczyńskich

Karta PEKA

Silne rady osiedli

Poznański Budżet Obywatelski

Jacek Jaśkowiak (od 2014 r.)

„Wolne Miasto Poznań” – zmiana wizerunku Poznania

Uregulowanie relacji z Kościołem

Nowy Święty Marcin

Nowa estakada katowicka

Park w Starym Korycie Warty

Park Rataje

Rowerowa Trasa Grunwaldzka

Wprowadzenie biletu aglomeracyjnego, obowiązującego także w podpoznańskich gminach

.. .

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.