Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Chcesz dostawać mailem najważniejsze informacje z Poznania? Zapisz się na nasz bezpłatny newsletter.

Ostatnie trzy miesiące z pandemią koronawirusa w Polsce pokazały wszystkim, jak ważne jest odpowiednie przygotowanie służby zdrowia na walkę z groźnym przeciwnikiem. Nie czas i miejsce na ocenianie tego, czy wszystko zrobiono jak należy. Ważne, by być przygotowanym na kolejny pojedynek z niebezpiecznym SARS-CoV-2 albo z innymi wirusami w przyszłości.

W Poznaniu stworzyli polski test

Szczególne zasługi w walce z koronawirusem ma poznański Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (ICHB PAN). Już w marcu, a więc kilka tygodni po tym, jak oficjalnie stwierdzono w naszym kraju obecność SARS-CoV-2, grupa naukowców stworzyła prototyp pierwszego polskiego genetycznego testu na koronawirusa. I co najważniejsze - tańszego od zagranicznych, a tak samo skutecznego.

Na początku czerwca naukowcy z tej samej placówki rozpoczęli produkcję testu drugiej generacji – Medi PAN 2G, który wykrywa dwa specyficzne dla SARS-CoV-2 geny. Na te badania przeznaczono m.in. 100 tys. zł z rezerwy kryzysowej samorządu wojewódzkiego, które wsparły działania Instytutu. Dzięki temu dostępność do testów znacząco wzrośnie, co jest głównym zaleceniem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Współpraca z Europą

Ale nie tylko prace nad samym testem na koronawirusa są istotne. Na początku kwietnia ICHB PAN wraz z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym (PCSS) przystąpiło do współpracy z Europejskim Instytutem Bioinformatyki (EMBL-EBI). Poznański ośrodek staje się takim krajowym centrum, jeśli chodzi o dane dotyczące koronawirusa.

Ta znana na całym świecie placówka naukowa jest oddziałem Europejskiego Laboratorium Biologii Molekularnej, które uruchomiło platformę informatyczną, gdzie gromadzone i udostępniane są dane dotyczące sekwencji wirusa. Drugie ważne przedsięwzięcie to baza zbiorów danych oraz narzędzia pomagające w badaniach nad koronawirusem.

W kwietniu Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego powierzyło pełnienie roli Krajowego Węzła Europejskiej Platformy Danych, współpracującego z europejskimi placówkami badawczymi właśnie ICHB PAN, w ramach którego funkcjonuje PCSS, jeden z wiodących w Polsce ośrodków przechowywania i przetwarzania danych z zastosowaniem metod sztucznej inteligencji i zaawansowanej wizualizacji.

– PCSS będzie zbierało dane w porozumieniu z zainteresowanymi krajowymi jednostkami. Celem tej współpracy jest lepsze zrozumienie biologii, epidemiologii, transmisji i ewolucji SARS-CoV-2 oraz znalezienie efektywnych sposobów spowolnienia epidemii – tłumaczy dr inż. Cezary Mazurek, pełnomocnik dyrektora ICHB PAN ds. PCSS i jednocześnie koordynator węzła COVID-19 Data Platform. - Głównym zadaniem węzła jest bowiem synchronizacja przepływu danych dotyczących COVID do referencyjnych badań oraz baz na poziomie europejskim i światowym - dodaje.

Historia pandemii w Wielkopolsce

To właśnie na te i inne działania ICHB PAN i PCSS mogą pozyskać pieniądze z Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2014-2020. W trybie pozakonkursowym przeznaczono na ten cel 2,5 mln zł z „Rozwoju elektronicznych usług publicznych”. 

Chodzi o projekt „REGIONAL COVID-HUB”, który jest krokiem w stronę zastosowania nowoczesnych metod naukowych w epidemiologii, diagnostyce i profilaktyce COVID-19 przy wsparciu i rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK). Dzięki temu zwiększony jest poziom dostępności i wykorzystania publicznych e-usług cyfrowych dotyczących COVID-19 w Wielkopolsce.

Pieniądze mogą być przeznaczone na opracowanie badań, które pozwolą naukowcom odtworzyć m.in. historię przebiegu pandemii w naszym województwie. Chodzi np. o poznanie głównych ścieżek rozprzestrzeniania się wirusa oraz wykrycie najsłabszych punktów,  gdzie były problemy z uchronieniem mieszkańców przed zagrożeniem epidemiologicznym.

– W ramach projektu planujemy stworzenie wirtualnego modelu pandemii COVID-19 w Wielkopolsce. I chcemy zapewnić jednostkom publicznym dostęp do kompletnych narzędzi wykorzystujących zaawansowaną wizualizację, sztuczną inteligencję czy uczenie maszynowe – opisuje projekt dr hab. inż. Krzysztof Kurowski, zastępca dyrektora PCSS i koordynator techniczny zakładanych działań. - Planowane e-usługi, dostosowane do indywidualnych potrzeb instytucji publicznych, umożliwią także wzajemną, bezpieczną komunikację. Na bieżąco pomogą w ten sposób podejmować decyzje wszystkim zaangażowanym w walkę z pandemią na poziomie regionalnym.

W ten sposób projekt przyczyni się nie tylko do walki z patogenem, ale także do stworzenia ulepszonych procedur ochrony przed tego typu zagrożeniami w przyszłości. Jednocześnie wdrożone w ramach projektu narzędzia, bazujące na bezpiecznie gromadzonych i przetwarzanych w ICHB PAN PCSS zbiorach, będą udostępniane jako usługi cyfrowe w internecie.

A walka z koronawirusem pokazała, że najważniejsza jest współpraca. Bo realizacja zaplanowanych działań wymagać będzie dalszej koordynacji pracy ICHB PAN, laboratoriów Wojewódzkich Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych i szpitali zakaźnych w Poznaniu i Wielkopolsce. Chodzi bowiem o zgromadzenie próbek materiału biologicznego pobranego od osób zakażonych SARS-CoV-2.

Do tej pory korzystały samorządy

Projekt ICHB PAN i PCSS jest w naszym regionie ewenementem. Z unijnej dotacji WRPO 2014+ na „Rozwój elektronicznych usług publicznych” korzystały do tej pory przede wszystkim samorządy, które udoskonalały swoje informatyczne systemy.

Np. w 2016 r. 14 gmin i dwa powiaty połączyły siły. Dzięki temu przygotowano wspólny „elektroniczny” projekt, którego liderem była gmina Tarnowo Podgórne. Każdy samorząd miał inny zakres przedsięwzięcia. Jedni budowali np. serwerownię, inni udoskonalali to, co już wcześniej funkcjonowało np. na stronach internetowych. Chodziło przede wszystkim o to, by mieszkańcy jak najwięcej spraw mogli załatwić przez internet bez wychodzenia z domu. Nikomu nie trzeba mówić, jak to się sprawdziło w czasie tzw. lockdownu związanego z koronawirusem.

– Najważniejszym celem tego przedsięwzięcia było uproszczenie i ułatwienie kontaktów klientów z urzędem – mówi Tadeusz Czajka, wójt Tarnowa Podgórnego.

Podobny projekt przygotował Grodzisk Wlkp., który wybudował sieć światłowodową, łączącą wszystkie jednostki podległe urzędowi (np. Centrum Usług Wspólnych i Centrum Kultury Rondo) oraz szkoły w Grodzisku, Grąblewie, Skocinie, Kąkolewie i Ptaszkowie. Powstały systemy baz danych, ich przechowywania oraz zabezpieczania. Kupiono nowe serwery, zabezpieczenia sieciowe, komputery oraz urządzenia drukujące i kopiujące. Oprócz sprzętu administracja samorządowa została wyposażona w nowoczesne systemy elektronicznego obiegu dokumentów.

Na cyfryzację postawiła także wielkopolska policja. W tym przypadku chodzi przede wszystkim o działania prewencyjne dotyczące zagrożeń dla dzieci i młodzieży oraz znakowania rowerów.

Wszystkie te przedsięwzięcia realizowane są dzięki wsparciu z WRPO 2014+, ale to projekt naukowców i informatyków związany z badaniami nad koronawirusem przeciera szlaki współpracy nauki i techniki.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.